DWUTYGODNIK dzielnicy URSUS,
miasta PIASTÓW, miasta PRUSZKÓW, gminy MICHAŁOWICE, 
gminy OŻARÓW MAZOWIECKI, gminy BRWINÓW

Licznik gości

  • Gości na stronie: 0
  • Odsłon łącznie: 0
facebook

Zespół budowlany dawnych Zakładów Mechanicznych „Ursus” wreszcie w rejestrze zabytków!

Procedura wpisu ciągnęła się aż 10 lat

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków na mocy decyzji 587/2019 wpisał do rejestru zabytków historyczny zespół obiektów po dawnej fabryce ciągników. Wpis nastąpił pod koniec ub. roku – 29 listopada. Mimo naszych wielokrotnych pytań – informację o tym działaniu otrzymaliśmy dopiero 15 stycznia, dlatego dopiero w bieżącym numerze przybliżamy szczegóły. Co najważniejsze, rejestr zabytków w końcu gwarantuje jedyną, „bezpośrednią” ochronę w postaci pełnego nadzoru konserwatorskiego.

Na utrudniony przepływ informacji przez listopad i grudzień wpłynęła niewątpliwie nagła likwidacja stanowiska rzecznika w Biurze Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ostatecznie, po licznych telefonach i mailach, informację otrzymaliśmy od Anny Grudzińskiej – Kierownika Wydziału Zabytkowych Założeń Zieleni. W skład historycznego zespołu, ochronie konserwatorskiej podlegają: budynek modelarni (nr 54), odlewnia aluminium (nr 57), transformatornia (nr 55), pozostałości budynków odlewni żeliwa (nr 2), odlewni brązu (nr 4), magazynu wsadowego odlewni (nr 94). Obiekty położone są przy ul. Dyrekcyjnej na działkach wraz z terenem, które obrysowaliśmy na załączonej grafice czarnymi liniami. W 2012 obiekty zostały wpisane do Gminnej Ewidencji Zabytków. W tej formie nadzorowi służb konserwatorskich nie podlegały działania prowadzone we wnętrzach budowli. A przez 10 lat, czyli od 2009, roku przeciągała się procedura wpisu w wojewódzkim urzędzie konserwatorskim. Opisywaliśmy na łamach naszego dwutygodnika, że proces ostatniego odwołania od wpisu zabudowań pofabrycznych do rejestru (w końcu kwietnia 2017 roku) trwał niemal 2 lata… Wpisany zespół jest przykładem budownictwa przemysłowego. W przypadku zespołów włączonych do rejestru zabytków ochronie konserwatorskiej podlegają: charakter i intensywność zabudowy, układ dróg i placów, wielkość działek, zieleń, ogrodzenia, ławki, latarnie i nawierzchnie – wszystko, co tworzy urbanistyczne wnętrze. Duże znaczenie przykłada się do kolorystyki i rodzaju stosownych materiałów wykończeniowych, współdecydujących o charakterze przestrzeni.

Przeznaczenie frontu hali warsztatów mechanicznych

26 listopada 2019 roku Jakub Lewicki – Wojewódzki Mazowiecki Konserwator Zabytków – wydał także zalecenia konserwatorskie w sprawie przebudowy na cele usługowo-handlowe frontu budynku hali warsztatów mechanicznych d. Zakładów Mechanicznych „URSUS” (nr 10). Zalecenia dotyczą m.in. zabezpieczenia i utrwalenia substancji zabytku, zahamowania procesów jego destrukcji oraz dokumentowania tych działań. O wpisie i walorach historycznych oraz architektonicznych tego najstarszego pozakładowego obiektu położonego przy ul. Dyrekcyjnej, pisaliśmy w naszym dwutygodniku 14 listopada 2019 r. (MS 20/2019). Sprawdziliśmy również, że na stronie zabytek.pl oraz w Dziale Ewidencji i Rejestru Zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa, uaktualniono rejestr o front budynku hali warsztatów mechanicznych. Natomiast nie ma jeszcze danych o wpisie historycznego zespołu pofabrycznego – procedury administracyjne związane z wydawaniem decyzji powodują, że niektóre dokumenty wpływają do NID ze znacznym opóźnieniem.

Zabytki w gorszym stanie niż 3 lata temu

Niestety, ze smutkiem obserwowaliśmy, jak zabytkowa tkanka przez ostatnie lata niszczeje. O porównanie stanu obiektów (należących do historycznego zespołu) z oględzin w 2017 r., a tych ostatnich, z 2019 roku, również poprosiliśmy urzędników MWKZ. – Podczas oględzin przeprowadzonych w 2019 roku stwierdzono znaczne uszkodzenia substancji zabytkowej zabudowy d. zespołu budowlanego spowodowane wcześniejszymi robotami budowlanymi – poinformowała Anna Grudzińska. Przy okazji jeszcze raz warto przypomnieć, że w 2017 roku spółka deweloperska CPD S.A. dostała od Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego nakaz wstrzymania samowolnych prac rozbiórkowych odlewni żeliwa. Prezes spółki twierdziła, że hala „sama się zawaliła”, a spółka podobno „ma na to dokumenty”. Z naszych informacji wynika, że choć wszczęte zostało postępowanie w tej sprawie, a Stołeczny Konserwator Zabytków zlecił wykonanie ekspertyzy, postępowanie jest zawieszone. Wszystko z uwagi na „konieczność wykonania odrębnej ekspertyzy i dokonanie kontroli”.

Postępowanie dotyczące sprawy rozbiórki prowadzi Prokuratura Rejonowa Warszawa-Ochota. Warto w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z Ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (art. 5) właściciel zabytku ma go zabezpieczyć i utrzymać go wraz z otoczeniem w jak najlepszym stanie. Ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową zabytek przestaje być tylko i wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela. Niewywiązywanie się w należyty sposób z obowiązku opieki nad zabytkiem może być podstawą do poniesienia odpowiedzialności karnej.

Wpis do rejestru szansą dla „Arsusa”

W naszych tekstach poruszaliśmy także problem budynku Ośrodka Kultury „Arsus” (Quo vadis, „Arsusie”, 14 listopada 2019 r., MS 20/2019). „Arsus” stanowi spuściznę po byłej fabryce „URSUS” – jest unikalnym w Warszawie obiektem, który pełnił rolę Zakładowego Domu Kultury. W tym roku obchodzi równe 70 lat istnienia. Niestety, nie jest własnością m.st Warszawy, a dewelopera.

Zgodnie z posiadaną przez MWKZ dokumentacją, do tej pory nie zwracano się z wnioskiem o wpis do rejestru zabytków nieruchomych budynku Ośrodka Kultury w Ursusie. A mogłyby to zrobić stowarzyszenia i organizacje społeczne (jednym z ich zadań statutowych jest ochrona dziedzictwa kulturowego) albo właściciel obiektu (w tym przypadku deweloper), bądź użytkownik wieczysty gruntu. Taki wpis uchroniłby wyburzenie obiektu, o ile rzeczoznawcy stwierdzą walory artystyczne, historyczne bądź naukowe budynku. Sam wiek obiektów nie decyduje o ich unikalności i wartości, a finalnie – wpisie w rejestr zabytków. Zły stan techniczny budynku także nie może być podstawą do zanegowania jego wartości zabytkowych i odstąpienia od wpisu do rejestru zabytków.


Tekst i zdjęcia

Agnieszka Gorzkowska

MS 2/2020, 6 lutego 2020